h1

ΘΕΟΙ ΑΙΤΙΟΙ – ΟΙ ΑΙΤΙΑΣΕΙΣ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΘΕΩΝ ΚΑΙ Ο ΡΟΛΟΣ ΤΟΥΣ ΣΤΑ ΟΜΗΡΙΚΑ ΕΠΗ

07/08/2013

.

ΑΘΗΝΑ ΑΧΑΝΑ.

.

.

Νικολάου Π. Μπεζαντάκου – Λέκτορος τοῦ Φιλοσοφικοῦ Τμήματος

 ,

 ,

Ἡ ἔντονη ἐπέμβασις τῶν θεῶν καὶ ὁ συσχετισμὸς της πρὸς τὴν ἀνθρώπινη εὐθύνη στὰ ὁμηρικά ἔπη, εἶναι γνωστὸ ὅτι ἀποτελεῖ πρόβλημα δύσλυτο.

Ὡστόσο, τὰ τελευταῖα χρόνια καὶ ἰδίως μετὰ τὶς ἔρευνες τοῦ A. Lesky,  ἔχει ἀρχίσει νὰ κερδίζῃ ἔδαφος ἡ γνώμη ὅτι οἱ διάφορες ἐπεμβάσεις τῶν θεῶν, δὲν ἀφαιροῦν ἀπό τὸν ἄνθρωπο τὴν ὑπευθυνότητά του, οὔτε τοῦ στεροῦν τὴν ἐλευθερία βουλήσεως.

Εἶναι εὔκολο νὰ παρατηρήσομε ὅτι οἱ θεϊκὲς καὶ οἱ ἀνθρώπινες ἐνέργειες στὰ δύο ἔπη, συμπληρώνουν ἡ μία τὴν ἄλλη, καθὼς ἡ ὅλη δράσις καὶ στὴν Ἰλιάδα καὶ στὴν Ὀδύσσεια, ἐκτυλίσσεται σὲ δύο ἐπίπεδα, τὸ θεϊκὸ καὶ τὸ ἀνθρώπινο ὅλη ἡ ἐξέλιξη τῆς Ἰλιάδος ἀποτελεῖ μίαν ἁλυσίδα, στὴν ὁποῖα ἐναλλάσσονται σὰν κρίκοι οἱ θεϊκὲς καὶ οἱ ἀνθρώπινες ἐνέργειες, καθὼς οἱ μὲν συνεχίζουν καὶ συμπληρώνουν τὶς δὲ.

Ἀκόμη καὶ σὲ φράσεις στὶς ὁποῖες ρητῶς γίνεται λόγος γιὰ θεϊκὲς παρεμβάσεις, παρατηροῦμε ὅτι συνυπάρχει καὶ τὸ ἀνθρώπινο στοιχεῖο, ἡ ἀνθρώπινη βούλησις, ὡς ἀχώριστος παράγων τῆς δράσεως ἔτσι συχνὰ παρουσιάζεται ἀμοιβαιότητα μεταξὺ θεϊκῶν καὶ ἀνθρωπίνων ἐνεργειῶν καὶ διπλὴ αἰτιολόγησις τῶν πράξεων.

Ἄν ὅμως ἡ παρουσία τῶν θεῶν δὲν ἐπηρεάζει τὴν ἀνθρώπινη ἐλευθερία καὶ εύθύνη, τότε πρέπει νὰ εξετασθῇ ἀσφαλῶς γιὰ ποιὸ λόγο ἀρκετές φορὲς οἱ ἴδιοι οἱ ἄνθρωποι ἀποδίδουν τὶς πράξεις τους στὶς παρεμβάσεις τῶν θεῶν καὶ διατυπώνουν ἐναντίον τους αἰτιάσεις, ἐπιρρίπτοντας τὴν εὐθύνη σ’αὐτούς.

Ἤδη στὴν διατριβὴ μου «Ἡ ἔννοια τῆς μετανοίας στὸν Ὅμηρο» εἶχα θίξει τὸ θέμα περιστασιακῶς, διερευνώντας μερικὲς μόνο περιπτώσεις.

Ἐξετάζοντας ἐκεῖ τὴν συμπεριφορὰ τοῦ Ἀγαμέμνονος, τοῦ Ὀδυσσέως καὶ τῆς Ἑλένης, εἶχα συμπεράνει κατ’ἀρχὴν ὅτι ἡ ἐπίρριψις τῆς εὐθύνης στοὺς θεοὺς μποροῦσε κατὰ περίπτωση νὰ ἐξυπηρετήσῃ διαφόρους σκοποὺς, ὅπως τὴν συμφιλίωση δύο ἀντιδίκων, τὴν διαφύλαξη τοῦ γοήτρου τοῦ ὑπευθύνου κ.λπ.

Στὴ παροῦσα μελέτη θὰ ἐξετάσω μερικὲς ἄλλες περιπτώσεις, ὅπου πάλι οἱ ἄνθρωποι αἰτιῶνται τοὺς θεοὺς, προκειμένου νὰ συναχθοῦν ὁλοκληρωμένα συμπεράσματα.

Θὰ μποροῦσε νὰ σκεφθῇ κανεὶς ὅτι ἴσως σὲ μερικὲς περιπτώσεις οἱ ἐκφράσεις, ποὺ δείχνουν θεϊκὴ παρέμβαση ἤ ἐπιρρίπτουν τὴν εὐθύνη στοὺς θεοὺς, δὲν ἔχουν οὐσιαστικὴ σημασία, ἀλλά ἀποτελοῦν ἁπλῶς ἕναν «τρόπον τοῦ λέγειν» ἤ ἔχουν καταντήσει τυπικὲς καὶ πράγματι εἶναι δυνατὸν νὰ συμβαίνῃ αὐτό μέχρις ἑνός σημείου.

Ἀπό τὴν ἄποψι αὐτή πιστεύω ὅτι εἶναι παράλογο, έκφράσεις ποὺ καὶ ἐμεῖς σήμερα χρησιμοποιοῦμε, νὰ τὶς θεωροῦμε διαφορετικὲς καὶ νὰ τὶς ἐξηγοῦμε μὲ ἀκραῖο τρόπο, ὅταν τὶς βρίσκομε στὸν Ὅμηρο.

Τέτοιου εἴδους ἐκφράσεις πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ θεωρήσομε κατ’ἀρχήν ὅσες ἀναγνωρίζουν τὴν ἀνωτερότητα τῶν θεῶν, ὅπως στοὺς στίχους Υ242, α 347-9, δ 237, σ 180-1, σ 251-2 == τ 124-5, ἤ ἄλλες, ποὺ δὲν μπορεῖ νὰ σημαίνουν τίποτε περισσότερο ἀπ’ ὅτι σημαίνουν τὰ σημερινὰ «τὸν φώτισε ὁ θεὸς», «μὲ τὴν βοήθεια τοῦ θεοῦ», ὅπως στοὺς στίχους Δ 381, Λ 363, Ν 58, Τ 159, ε 437, ζ 140, λ 341, π 232, ἤ τέλος ἄλλες, ποὺ σημαίνουν ὅ,τι περίπου καὶ τὸ σημερινὸ «τοῦ πῆρε ὁ θεὸς τὰ μυαλὰ», ὅπως οἱ φράσεις ἐξέλετο φρένας (Ζεύς) καὶ ἐξ…ὤλεσαν φρένας (θεοὶ) στοὺς  στ. Ζ 234, Η 359-60 == Μ 233-4, Ι 377, Σ 311.

Μὲ τὶς φράσεις αὐτές καὶ σήμερα ἀκόμη, ἐπιχειρεῖται νὰ ἐξηγηθῇ κάτι, ποὺ λογικὰ εἶναι ἀνεξήγητο.

Ὑπάρχουν ὅμως παράλληλα καὶ περιπτώσεις θεϊκῶν παρεμβάσεων, ὅπως π.χ. ἡ ἐπέμβασις τῆς Ἀθηνᾶς στὸ Α 194 ἑξ., ποὺ ἐξυπηρετοῦν ἀπολύτως τὸ σχέδιο τῆς Ἰλιάδος κι ἔτσι ἀποτελοῦν ἀναπόσπαστα στοιχεῖα τῆς δράσεως χωρὶς αὐτή τὴν «διορθωτικὴ» παρέμβασι τῆς Ἀθηνᾶς τὰ πράγματα θὰ ὁδηγοῦντο σὲ δρόμους ἔξω ἀπό κάθε σχέδιο….

 .

.

Διαβᾶστε ὁλόκληρο τὸ ἄρθρο στὸ : www.e-istoria.com

.

 .

.

Ἀναδημοσίευσις ἐπιβάλλεται μὲ τὴν αὐτονόητον πάντοτε ἀναφορᾶ στὴν πηγῆ

.

.

.

 

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: