h1

ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΜΟΝΗΣ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ ΣΤΑ ΧΡΟΝΙΑ ΤΟΥ ΒΥΖΑΝΤΙΟΥ, ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ 1821

06/08/2013

.

ΜΟΝΗ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ.

.

.

Ἱερᾶ Μονὴ Έσφιγμένου

 .

 .

                                                          Χριστιανικοὶ χρόνοι – βυζάντιο – τουρκοκρατία –  ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1821

 

ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟΙ ΧΡΟΝΟΙ – ΒΥΖΑΝΤΙΟ

 

Σὲ ὅλα τὰ σωζόμενα ἔγγραφα τῆς Μονῆς ἀποκαλεῖται: «Ἱερά Μεγάλη Μονὴ καὶ Σεβασμία Βασιλικὴ Μονὴ εἰς ὄνομα τιμωμένη τοῦ Σωτῆρος καὶ ἐπονομαζομένη τοῦ Ἐσφιγμένου» ἤ «Ἱερά Μονὴ τοῦ Φιλανθρώπου Σωτῆρος Χριστοῦ».

Ἀπό τὴν προσηγορία λοιπὸν αὐτή τοῦ «Ἐσφιγμένου» καὶ στὴν καθωμιλουμένη «Σφιγμένου» καὶ «Σιμένου» καὶ ἀπό τὴν τοποθεσία ποὺ βρίσκεται, προφανῶς ἐξάγεται τὸ συμπέρασμα ὅτι πῆρε ἡ Μονὴ τὴν ἐπωνυμία αὐτή ἀπό τὴ θέση μᾶλλον, παρὰ ὅπως ἀναφέρει ἡ παράδοσις ἀπό τὸν Ὅσιο Ἐσφιγμένο ὁ ὁποῖος ὅπως λέγεται ἐζώννυτο μὲ σχοινὶ συνεσφιγμένως.

Ἡ ἀρχαῖα αὐτή Μονὴ ἔμεινε ἐγκαταλειμμένη ἀπό τὸ 830-870, λόγῳ τῶν ἐπιδρομῶν τῶν Ἀγαρηνῶν καὶ μετὰ παρέλευση 40-80 ἐτῶν ἐπανδρώθηκε πάλι.

Σὲ χειρόγραφο τῆς Μονῆς Βατοπαιδίου τοῦ 998 ἡ Μονὴ ἀναφέρεται ὡς «Ἐσφαγμένου». Περὶ τὸ 1005 εἶχε σὲ ἀπόσταση 100 μέτρων κοντὰ στὴ Μονὴ Βατοπεδίου ἐξαίρετο ἐλαιῶνα καλούμενο Ἀγρό.

Τὸ 1016 σὲ ἐγκλητικό γρᾶμμα τοῦ ὁσίου Παύλου Β΄, ὑπογράφει ὡς Ἡγούμενος τῆς Μονῆς Ἐσφιγμένου, ὁ Θεόκτιστος, μὲ τὸν «Πρῶτο» τοῦ Ἁγίου Ὄρους Νικηφόρο, τὸ Βατοπεδινὸ Νικόλαο τὸν Λουτρακηνὸ, τὸν Κύριλλο τῆς Μονῆς Χαρζανᾶ (πέριξ τῶν Ἰβήρων), τὸν Νικηφόρο Σταυρονικῆτα καὶ ἄλλους.

Τὸ 1035 πωλήθηκε στὸν Ἡγούμενό της Θεόκτιστο, χερσαῖα γῆ ἀπό τὸ κοντινὸ Μοναστήρι τῶν Πλακίων, τὸ δὲ 1046, ὁ Ἡγούμενος Ἐσφιγμένου Κύριλλος, ὑπέγραψε τὸ δεύτερο Τυπικὸ τοῦ Κωνσταντίνου Θ΄ τοῦ Μονομάχου.

Μετὰ ἀπό αὐτά ἀποσπάσθηκε μέρος τοῦ ὄρους, ἔπεσε πάνω στὴ Μονὴ καὶ τὴν κατέστρεψε, ὅπως προαναφέρθηκε.

Ἡ Ἱστορία λέει ὅτι: «ἡ Πουλχερία πολλᾶς Ἐκκλησίας καὶ πτωχεῖα, καὶ ξενῶνας τε καὶ Μοναστήρια κτίσασα πᾶσι καὶ τὰς ἀρμοδίους προσόδους βασιλικῶς ἀπένειμεν». Ἀποδεικνύεται λοιπὸν ἡ ἴδρυσις τοῦ Ναοῦ ἀπό τὴν Πουλχερία μὲ τὰ γύρω κελλία, τὰ ὁποῖα καταστράφηκαν ἀπό τὴν κατολίσθηση τοῦ ὄρους καὶ τοὺς ληστοπειρατὲς.

Μὲ αὐτό τὸν τρόπο ἀναγκάστηκαν οἱ Μοναχοὶ νὰ ἀνοικοδομήσουν τὴ Μονὴ τους στὴν εἴσοδο τῆς χαράδρας καὶἀνάμεσα σὲ δύο βουνὰ κοντὰ στὴν θάλασσα, ἡ ὁποῖα διατήρησε τὰ περὶ τῆς Πουλχερίας στὴν μνήμη της.

Ἡ παράδοσις ἀναφέρει ὡς κτήτορες καὶ τὸν Θεοδόσιον Β’ (408—450) τὸν Μικρὸ, ἀδελφό τῆς Πουλχερίας καθῶς καὶ τὴν Εὐδοκία, τὴν σύζυγό του.

Πολὺ παράτολμη θεωρεῖ ὁ Ἡγούμενος τῆς Μονῆς Γεράσιμος Σμυρνάκης, τὴ γνώμη ποὺ ὑποστήριξε κάποιος περιηγητὴς Γερμανὸς Θεολόγος κατὰ τὸ ἔτος 1899, ὅτι κτήτωρ τῆς Μονῆς ὑπῆρξε κάποια ἄλλη Πουλχερία, ἀδελφή τοῦ Ρωμανοῦ Γ’ τοῦ Ἀργυροῦ (1028 —1034), τῆς ὁποῖας ἡ παράδοσις θὰ εἶχε διασώσει τὴν μνήμη, ὅπως ἐπίσης καὶ ἐάν ἐπρόκειτο γιὰ ἄλλη Πουλχερία, τὴ θυγατέρα τοῦ εἰκονομάχου Θεοφίλου.

Ἡ περίμετρος τῆς παλαιᾶς Μονῆς ἦταν 160 ὀργυιές ἤ περισσότερο ἀπό 1 1/2 στάδιο, κατὰ τὸν ἡγούμενο Θεοδώρητο, μὲ ὀκτώ πύργους καὶ τὸ σχῆμα της ἀπό μακρυὰ ἔδινε τὴν ἐντύπωση βασιλικοῦ στέμματος.

Τὸ παλαιὸ Καθολικὸ τῆς Μονῆς, τιμώμενο στὴ μνήμη τῆς θείας Ἀναλήψεως τοῦ Σωτῆρος ἡμῶν στηριζόταν σὲ τέσσερεις μαρμάρινους κίονες, τὸ δὲ ἔδαφος ἦταν ψηφιδωτὸ μὲ ποικιλόχρωμα ψηφοθετήματα.

Εἶχε δύο νάρθηκες καὶ ἐξωνάρθηκα, περιστύλιο κι ἀπό πάνω τὸ κωδωνοστάσιο μὲ ρολόϊ καὶ δίπλα ἀπό τοὺς νάρθηκες εἶχε δύο παρεκκλήσια, ἕνα τοῦ ἁγίου Δημητρίου καὶ ἕνα τοῦ ἁγίου Νικολάου.

Πρὸς τὸ βόρειο μέρος τοῦ Καθολικοῦ ὑπῆρχε καὶ ἄλλος Ναὸς τιμώμενος στὴν μνήμη τοῦ Γενεσίου τῆς Θεοτόκου μὲ θόλο καὶ περιστύλιο ἐξωνάρθηκα, ὡραῖος καὶ καθ’ ὅλα ἔντεχνος.

Ἧταν ἀρχαιότατο κτίριο ἀλλά εἶχε πλέον ἀποσαθρωθῆ.

Κοντὰ στὸ θόλο, ἦταν ζωγραφισμένη ἡ ἁγία Πουλχερία μὲ βασιλικὴ ἀλουργίδα καὶ κρατώντας στὰ χέρια φιάλη. Ἕνα μόνον θωράκιο τοῦ παλαιοῦ διαστύλου τοῦ Ναοῦ αὐτοῦ σώζεται στὴν κρήνη ἔξω ἀπό τὸ ἀρτοποιεῖο τῆς Μονῆς.

Ὑπῆρχε στὴ Μονὴ φιάλη τοῦ ἁγιασμοῦ, τῆς ὁποῖας ἡ περιφέρεια ἦταν δύο ὀργυιές, καὶ ὁ ὄροφος ὑποστηριζόταν ἀπό δέκα κίονες, χρονολογουμένη ἀπό τὸ μῆνα Μάϊο τοῦ ἔτους 1357, Ἰνδικτιῶνος Γ΄, ἐπί αὐτοκράτορος Ἰωάννου Γ΄ τοῦ Παλαιολόγου.

Ὑπῆρχε ἀκόμη τὸ 1774-1805 καὶ ἔφερε τοὺς ἑξῆς στίχους (μεταφρασμένους ἀπό ρωσσικὸ κείμενο) μὲ τὴν ἀκόλουθη ἕννοια : «Ὁρᾶς, θεατᾶ, τέρψιν καὶ ποικιλίαν τὴν ἐκ μαρμάρων τεχνικῶς σκευασθείσαν. Καὶ τὸν ποιητήν ἡ τάξις καταπλήττει.

Βλέπε πρὸς τούτοις καὶ μυστήριον ξένον, πῶς ὁ καθαρὸς καθάρσιον ἐξαιτεῖται».

Ἐδῶ ἀναγράφουμε τοὺς διασωθέντες ὑπολειπομένους στίχους ὅπως εἶχαν στὸ πρωτότυπο: «θέλων τοιγαροῦν τὸν Ἀδᾶμ ἀποπλύναι καὶ τοὺς ἐξ αὐτοῦ ὅντας ἀναμορφῶσαι | Δειλιῶν ὁ Πρόδρομος τὴν χεῖρα τρέμων, πῶς τῆς κορυφῆς ἄπτεται τοῦ Δεσπότου \ Ταῦτα βλέπων, ἄνθρωπε, Χριστὸν ἐξύμνει, ὅς ἐτησίως φωτισμὸν νέμει πᾶσι».

Ἤδη στὴν θέση αὐτή ὑπάρχει ἡ νέα φιάλη μὲ θόλο ὑποστηριζόμενο ἀπό κίονες μὲ κιονόκρανα ὅπως καὶ μαρμάρινα θωράκια μὲ λίγα ἀνάγλυφα κοσμήματα.

.

ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ

.

ΜΟΝΗ ΕΣΦΙΓΜΕΝΟΥ 2Ἡ παλαιᾶ Μονὴ ποὺ βρισκόταν στὴν σημερινὴ τοποθεσία, δεινοπάθησε πολλὲς φορὲς ἀπό τὶς ἐπιδρομές τῶν Σαρακηνῶν. Στὶς 26 Ἰουνίου τοῦ 1533 ἔγινε, ὅπως γράφεται σὲ ἐξώφυλλο μιᾶς περγαμηνῆς, ἡ ἄλωσις τοῦ Ἐσφιγμένου καὶ πάλι μετὲ δέκα ἡμέρες ἄλλοι ἀπό τοὺς Ἀγαρηνούς πῆραν τὰ πάντα, ἔκαψαν τὴ Μονὴ, αἰχμαλώτισαν ἐννέα Μοναχοὺς μαζὶ μὲ τὰ πλοῖα τους.

Εὐτυχῶς ὁ κυρ Ἀκάκιος ἀπό τὴ Μονὴ τοῦ Κοχλιαρᾶ ἀγόρασε ἀπό τοὺς πειρατὲς ἐκατό ἀπό τὰ βιβλία τῆς Μονῆς καὶ μερικὰ χρυσόβουλλα, τὰ ὁποῖα δώρησε πίσω στὴ Μονὴ Ἐσφιγμένου.

Τὸ 1634 ἡ Μονὴ εἶχε τὴν ἴδια τύχη.

Τὴν ἐρήμωση τῆς Μονῆς ἀπό πειρατὲς ἀναφέρουν οἱ «ἐνθυμήσεις» σὲ τρία χειρόγραφα (ἀριθ. 4, 14 καὶ 296) τῆς Μονῆς. Μετὰ ἕναν αἰῶνα παρήκμασε, ἀλλά ἀνορθώθηκε καὶ πάλι μὲ συνδρομὲς ἀπό τὴ Ρωσσία, μὲ τὴν ἄδεια τοῦ Τσάρου.

Κατὰ τὸν ΙΖ’ αἰῶνα ἡ Μονὴ κλείσθηκε λόγῳ βαρυτάτων χρεῶν, τὰ δὲ κειμήλιά της, ἐκρύβησαν στὸ βουνὸ τῆς Σαμαρείας.

Τὸ 1706 ὁ Μητροπολίτης Μελενίκου, Γρηγόριος, παραιτήθηκε ἀπό τὸ θρόνο του καὶ προσῆλθε καὶ ἐμόνασε στὴν Μονὴ.

Στὰ τέλη τοῦ ΙΗ΄ αἰῶνα, ἡ Μονὴ σχεδὸν διαλύθηκε ἀπό τὴ μεγάλη φτώχεια καὶ ἀνορθώθηκε μὲ συνδρομὲς, ἀπό τὸν Ἡγούμενό της Εὐθύμιο τὸν Καισαρέα (1797-1800)….

.

Διαβᾶστε ὁλόκληρο τὸ ἄρθρο στὸ : www.e-istoria.com

.

Ἀναδημοσίευσις ἐπιβάλλεται μὲ τὴν αὐτονόητον πάντοτε ἀναφορᾶ στὴν πηγῆ

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: