h1

Η ΑΥΤΟΚΡΑΤΕΙΡΑ ΘΕΟΔΩΡΑ, Η ΜΟΝΗ ΤΗΣ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ΚΑΙ Ο ΠΡΟΚΟΠΙΟΣ

28/06/2013

.

ΘΕΟΔΩΡΑ Η ΑΥΓΟΥΣΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΨΗΦΙΔΩΤΟ ΤΗΣ ΡΑΒΕΝΑ.

.

Ἡ αὐτοκράτειρα Θεοδώρα, ἡ Μονὴ τῆς μετανοίας καὶ ὁ Προκόπιος

 .

.

Νικολάου Β. Τωμαδάκη

Τακτικοῦ καθηγητοῦ τῆς Βυζαντινῆς Φιλολογίας

.

.

Παλαιότερα ὑπῆρχεν ἡ ἀντίληψις ὅτι τὰ  «’Ανέκδοτα» δὲν ἐγράφησαν ἀπὸ τὸν ἱστορικὸν Προκόπιον. Τόση ὑπῆρξεν ἡ ἀντίδρασις τῶν ἀναγινωσκόντων τὴν συγγραφὴν αὐτὴν ὕστερ’ ἀπὸ τὸ «Ὑπὲρ ῶν πολέμων» ἱστορικὸν ἔργον τοῦ Προκοπίου !

Σήμερον ὅμως οὐδεὶς πλέον ἀμφιβάλλει περὶ τῆς γνησιότητος τοῦ ἐν λόγῳ ἔργου καὶ προσπαθοῦν μᾶλλον νὰ ἐξηγήσουν τὸ διατὶ ὁ ὑμνητὴς τοῦ Ἰουστινιανοῦ καὶ τῆς Θεοδώρας ἱστορικὸς, μετεβλήθη εἰς δριμύτατον λιβελλογράφον.

Οὕτω ὁ ἐκδότης τοῦ ὅλου τοῦ Προκοπίου ἔργου, J. H a u r y,  νομίζει ὅτι ἡ ἀνάθεσις ὑπὸ τοῦ Ἰουστινιανοῦ εἰς τὸν Ἰωάννην Λυδὸν ( Περὶ ἀρχῶν III, 28 ) νὰ ἐγκωμιάσῃ διὰ τὴν μάχην παρὰ τὸ φρούριον Δάρας τῆς Μεσοποταμίας, ὅπου ἐνίκησεν ὁ Βελισάριος, τὴν ὁποίαν μάχην ὁ μὲν Λυδὸς δὲν εἶδεν, εἶχεν ὅμως περιγράψει ἀντικειμενικῶς ὁ Προκόπιος ( II, 11-13 ), ἐπροκάλεσε τὴν ἀγανάκτησιν τοῦ τελευταίου καὶ τὴν συγγραφὴν τῶν «’Ανεκδότων».

Ὁ Κ.Ι. Ἄμαντος νομίζει ὅτι ἐπειδὴ πρὸ πάντων κατὰ τῆς Θεοδώρας πλάττονται κατηγορίαι εὶς τὰ «Ἀνέκδοτα», πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ αὐτοκράτειρα ἔδειξε περιφρόνησιν πρὸς τὸν Προκόπιον καὶ αὐτὸ κυρίως δὲν ἠδύνατο ὁ ἱστορικὸς ν’ἀνεχθῇ.

Πάντως περίεργον εἶναι πῶς ὁ Προκόπιος, ὁ ὁποῖος ὠνομάσθη πατρίκιος περὶ τὸ 553  καὶ μετὰ ταῦτα ἔγραψε τὸ «Περὶ κτισμάτων» τοῦ Ἰουστινιανοῦ βιβλίον, δὲν μετενόησεν ὥστε νὰ καταστρέψῃ τὴν μυστικὴν περὶ τῶν βασιλέων συγγραφὴν, τὰ «Ἀνέκδοτα».

Ὑπετέθη δ’ὅτι τὸ σύγγραμμα δὲν τὸ ἐπεθεώρησεν ὁ συγγραφεύς του, ὥστε νὰ τοῦ δώσῃ τὴν τελικὴν του μορφὴν.

Κατ’ ἐμὲ, τὰ «Ἀνέκδοτα» δὲν ἐκυκλοφόρησαν ποτὲ ζῶντος τοῦ Προκοπίου, οὕτω δ’ἔμειναν μὲ τὴν μορφὴν τὴν ὁποίαν ἐγράφησαν, δὲν μοῦ μένει δ’ἀμφιβολία ὅτι ἐγράφησαν πρὸς ἐκδίκησιν.

Ὁ συγγραφεὺς, καθὸ λόγιος, ἔχει ἀντιπολιτικὰς ἀντιλήψεις, στενὰς δηλαδὴ. Εἴτε δὲν συλλαμβάνει τὰ σχέδια τοῦ Ἰουστινιανοῦ, εἴτε δὲν πιστεύει εἰς τὴν ἀναβίωσιν τοῦ Ρωμαϊκοῦ κράτους. Ὁ ἀνθρωπισμὸς του, ἡ τάσις τῶν λογίων πρὸς τὸν φιλελευθερισμὸν, τὸν φέρει νὰ κατακρίνῃ τὴν ὑπέρμετρον φορολογίαν καὶ τὰς πιέσεις πρὸς εὕρεσιν τῶν ἀναγκαίων διὰ τὰς ἐκστρατείας.

Ἀφ’ ἑτέρου ὁ ἀντίρροπος συντηρητισμὸς του ἀντιτίθεται εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ Ἰουστινιανοῦ ἐπιφερομένας μεταβολὰς τῶν συστημάτων διοικήσεως καὶ οἰκονομίας. Διὰ τὸν λόγιον Προκόπιον δὲν ὑπάρχει ἱκανὴ δικαιολογία τῆς συνεχοῦς ἀναστατώσεως καὶ μεταβολῆς τῶν πάντων΄ εἶναι ἴσως τοῦτο καὶ δεῖγμα ποιᾶς τινος ψυχικῆς κοπώσεως, δικαιολογουμένης δι’ἄνδρα μετασχόντα τόσον ἐνεργῶς τῆς πολεμικῆς καὶ πολιτικῆς ζωῆς, ὁ ὁποῖος ἐν τούτοις ἦτο πλασμένος διὰ τὰς σπουδὰς καὶ τὰ δικαστήρια.

Πάντως τὰ «Ἀνέκδοτα» (Historia arcana) δὲν ὀφείλονται εἰς τὰς ἀποκλειστικὰς καὶ μόνον διαθέσεις τοῦ ἱστορικοῦ, πρέπει νὰ ὑπόκειται πάντοτε κάποια ἱστορικὴ βάσις, μία δόσις ἀληθείας. Μὲ τὴν διαφορὰν ὅτι ὁ ἔλεγχος τῆς ἀληθείας αὐτῆς δὲν γίνεται πλέον ψυχραίμως, καὶ κυκλοφοροῦσαι φῆμαι μεταφέρονται εὐκόλως εἰς τὸ σύγγραμμα εὶς αὐτὸ συντελεῖ τὸ πάθος τῆς ἐκδικήσεως.

Εἶναι φανερὸ ὅτι ὁ Προκόπιος ἐστράφη κυρίως ἐναντίον τῆς Θεοδώρας ( + 548 ), ἐναντίον τῆς ὁποίας ἔγραψεν ἀπίστευτα πράγματα. Οὐδεὶς μελετητὴς τοῦ αἰῶνος τοῦ Ἰουστινιανοῦ ( κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ ἐπιγραμματοποιοὶ, ὅπως Παῦλος ὁ Σιλεντιάριος καὶ ἄλλοι τῆς «Ἑλληνικῆς Ἀνθολογίας» ποιηταὶ, εὐκολώτατα γράφουν πορνικὰ ὡς «ἐρωτικὰ» ἐπιγράμματα), δύναται νὰ δεχθῇ ἀναμφισβητήτως τὰ κατὰ τῆς ἐξαιρέτου ἐκείνης δυναμικῆς γυναικὸς γραφόμενα ὡς πορνευομένης εἰς τὸ ἱπποδρόμιον κατὰ τὸν πλέον ἀκόλαστον τρόπον.

Δυσκόλως ὅμως θὰ ἠδύνατό τις ν’ἀπορρίψῃ τὰς εἰδήσεις τοῦ Προκοπίου περὶ τῆς ταπεινῆς καταγωγῆς τῆς αὐγούστης καὶ περὶ τῆς ἀνόδου αὐτῆς ἐκ τῆς ἀγορᾶς εἰς τὸ ἱερὸν παλάτιον, ὅπου τὸ ἀπαραβίαστον τῶν ἱερῶν προσώπων τῶν βασιλέων ἐκάλυψεν τὴν προϊστορίαν τῆς γυναικὸς, καθὼς καὶ τῆς δυναστείας τοῦ Ἰουστινιανοῦ τὴν ἀγροῖκον προέλευσιν.

Πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς ὅλ’αὐτὰ μία βάσις καὶ ἡ Θεοδώρα πρέπει νὰ ἐκακολογεῖτο δεινῶς καὶ κρυπτῶς καὶ πρὸ τοῦ θανάτου της καὶ μετ’αὐτὸν. Ὁ Προκόπιος μεταφέρει καὶ δὲν πλάττει τὰς κακολογίας αἱ ὁποῖαι ἐκυκλοφόρουν εἰς τὴν βασιλεύουσαν. Ποῖος ὅμως εἶχε συμφέρον νὰ κατηγορῇ τὴν αὐτοκράτειραν ὡς τέως πόρνην ; Εἰς αὐτὸ νομίζω ὅτι θὰ δώσω μίαν πιθανὴν ἀπάντησιν.

Χαρακτηριστικὸν εἶναι ὅτι οὐδαμοῦ τῶν «Ἀνεκδότων» ὁ Προκόπιος ὁμιλεῖ περὶ ἀκολάστου βίου τῆς Θεοδώρας ὡς βασιλίσσης.

Τοῦτο σημαίνει ὅτι μετὰ τὸν γάμον της ἡ αὐγούστα διετέλεσε πιστὴ πρὸς τὸν Ἰουστινιανὸν καὶ τιμία καὶ οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ κατηγορήσῃ αὐτὴν χωρὶς νὰ γίνῃ καταγέλαστος.

Ἀπεναντίας ὑπῆρχε πιθανότης νὰ πιστευθῇ τις ὁμιλῶν περὶ τοῦ ἰδιωτικοῦ βίου τῆς Θεοδώρας πρὸ τῆς ἀνόδου αὐτῆς εἰς τὸν θρόνον καὶ τοῦ γάμου της μετὰ τοῦ Ἰουστινιανοῦ. Ἐὰν ὁ Προκόπιος ἐσυκοφάντει ἁπλῶς, ἐὰν ἦτο ὁ δημιουργὸς καὶ πλάστης τῶν περὶ Θεοδώρας ἐν τῷ ἱπποδρόμῳ θρυληθέντων, θὰ ἐπροχώρει καὶ εἰς περιγραφὴν ἀκολάστου βίου τῆς βασιλήσσης ἐντὸς τῶν ἀνακτόρων. Ἀποκλείω λοιπὸν τὸ ὅτι ὁ ἱστορικὸς ἐδημιούργησε τὰς φήμας, καταλογίζω ἁπλῶς τὴν μεταφορὰν των εἰς τὰ «Ἀνέκδοτά» του καὶ ταὺτην γενομένην ἐν ὥρᾳ ὀργῆς καὶ ἐπὶ τῷ τέλει ἐκδικήσεως.

.

Ὡς πρὸς τὰς κατὰ τῆς Θεοδώρας φήμας, νομίζω ὅτι αὖται θὰ ἠδύναντο ν’ἀποδοθοῦν εἰς τὸ ὑπόστρωμα ἐκεῖνο τῆς κοινωνίας τῆς βασιλευούσης, τὸ ὁποῖον ἐπλήγη ἀπὸ μέτρα ἠθικῆς ἀναπλάσεως ληφθέντα ὑπὸ τῶν βασιλέων ( καὶ δὴ τῇ εἰσηγήσει τῆς Θεοδώρας). Πρόκειται περὶ πολυαρίθμου τάξεως προαγωγῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει, τῶν ὁποίων τοὺς ὑπ’αὐτῶν συντηρουμένους οἴκους ἀνοχῆς ἔκλεισεν ἡ Θεοδώρα. Πεντακόσιαι τοὐλάχιστον ἁμαρτωλαὶ γυναῖκες τὰς ὁποίας ἐξεμεταλλεύοντο οἱ «πορνοβοσκοὶ» οὗτοι,  περισυνελέγησαν καὶ ἐστάλησαν εἰς τὸ ἐπὶ τοῦτο ἱδρυθὲν μοναστήριον «Θεοτόκου τῆς Μετανοίας».

.

Οἱ στερηθέντες τῶν εἰσοδημάτων των προαγωγοὶ, ἑπόμενον ἦτο νὰ ἐνθυμηθοῦν τὸν νεανικὸν βίον τῆς Θεοδώρας, μετὰ τῆς χαρακτηριστικῆς ἐκείνης μνησικακίας καὶ ἱκανοποιήσεως μετὰ τῆς ὁποίας ὁ ἄνθρωπος ἐξευτελίζει τὸν ὅμοιόν του, ὁσάκις ὁ τελευταῖος θελήσῃ, ἐγκαταλείπων τὴν πρὶν ζωὴν, νὰ προχωρήσῃ εἰς ἔργα θίγοντα τὴν κοινωνικὴν ἠθικὴν, ἐντὸς τῆς ὁποίας τὸ πρὶν καὶ ὁ ἴδιος ἐκινεῖτο…

 .

 .

Διαβᾶστε ὁλόκληρο τὸ ἄρθρο στὸ : www.e-istoria.com

 

.

Συντομευμένος σύνδεσμος  —   http://wp.me/p12k4g-30y

,

,

.

.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: