h1

ΤΑ ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ

16/09/2012

.

.

ΤΑ ΠΟΝΤΙΑΚΑ ΣΤΟΝ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΧΩΡΟ*
.

.
ΣΩΦΡΟΝΗ ΧΑΤΖΗΣΑΒΒΙΔΗ

.
1. Εισαγωγή
Το θέμα που επιχειρώ ν’ αναπτύξω στην εισήγηση μου είναι από τη φύση του και πολύ ευρύ αλλά και σύνθετο. Είναι ευρύ, γιατί οι ομιλητές της ποντιακής διαλέκτου κατοικούν σήμερα σ’ ένα αρκετά εκτεταμένο χώρο της ελληνικής και όχι μόνο επικράτειας. Είναι σύνθετο, γιατί η διάλεκτος αφενός δεν καλύπτει ένα συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο, όπως συμβαίνει κατά κανόνα με τις περισσότερες διαλέκτους, και αφετέρου οι διάφορες μορφές της ποντιακής διαλέκτου που χρησιμοποιούν οι ομιλητές της δεν παρουσιάζουν μια κανονική γεωγραφική κατανομή. Ακόμη πιο σύνθετο γίνεται το θέμα λόγω του διαφορετικού βαθμού παρεμβολής της νεοελληνικής γλώσσας στις διάφορες κοινωνικές ομάδες των Ποντίων. Επιπλέον η παντελής έλλειψη γλωσσο – γεωγραφικών μελετών και η πενιχρή συμβολή της γλωσσολογικής έρευνας στη μελέτη της σύγχρονης μορφής της ποντιακής καθιστά το θέμα ακόμη πιο δύσκολο. Αυτό το τελευταίο αποτελεί μια διαπίστωση, η οποία θα πρέπει να επισημανθεί ιδιαίτερα: ενώ δηλαδή η ποντιακή διάλεκτος είναι ίσως η μόνη νεοελληνική διάλεκτος, για την οποία η γλωσσολογική έρευνα έχει να επιδείξει μια φωνητική και μια φωνολογική ανάλυση, μερικές Γραμματικές, ένα Συντακτικό, ένα Ιστορικό Λεξικό και ένα πλήθος επιστημονικών εργασιών, δε διαθέτει παρά ελάχιστες εργασίες που να αναφέρονται στη σημερινή της μορφή και στη σημερινή της γεωγραφική κατανομή. Αυτή η πραγματικότητα, όπως είναι ευνόητο, δημιουργεί τεράστιες δυσκολίες για μια πλήρη και εξαντλητική καταγραφή της σημερινής της φυσιογνωμίας, της ποικιλίας και της γεωγραφικής κατανομής της διαλέκτου- ταυτόχρονα όμως κάνει επιτακτική την ανάγκη ανάπτυξης επιτόπιων ερευνών στους χώρους εκείνους, όπου χρησιμοποιείται ακόμη σήμερα η διάλεκτος, συλλογής γλωσσικού υλικού και ανάλυσης του.
Μια επιτόπια έρευνα αυτού του είδους είχα την ευκαιρία να ξεκινήσω το 1982, με αφορμή την εκπόνηση της διδακτορικής μου διατριβής, της οποίας ο κύριος στόχος ήταν η φωνολογική ανάλυση της διαλέκτου. Η έρευνα αυτή μου έδωσε την ευκαιρία να επισκεφθώ πολλά ποντιακά χωριά κυρίως της Μακεδονίας, να συγκεντρώσω γλωσσικό υλικό και πληροφορίες για τους χώρους, στους οποίους ζουν σήμερα ομιλητές της ποντιακής, και ν’ αποκτήσω μιαν άποψη για τη σημερινή της κατάσταση και τη φυσιογνωμία της. Την έρευνα αυτή τη συνέχισα μετά από μια πενταετή διακοπή λόγω απουσίας μου στο εξωτερικό και τη συνεχίζω έως σήμερα.
Όσα λοιπόν ακολουθούν δεν είναι παρά τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα αυτής της έρευνας, εμπλουτισμένα βέβαια και με στοιχεία που προσφέρει η σχετική με το θέμα βιβλιογραφία. Με βάση λοιπόν όλα αυτά τα στοιχεία θα παρουσιάσω στο πρώτο μέρος τους οικισμούς του ελλαδικού χώρου, στους οποίους χρησιμοποιείται σήμερα η διάλεκτος, στο δεύτερο τις μορφές, με τις οποίες παρουσιάζεται, και στο τρίτο τα αποτελέσματα μιας μικρής έκτασης κοινωνιογλωσσολογικής έρευνας.
2. Γεωγραφική κατανομή της διαλέκτου
Είναι γνωστό ότι η εγκατάσταση των κατοίκων του Πόντου στον ελλαδικό χώρο άρχισε από τα μέσα περίπου της δεύτερης δεκαετίας του 20ου αϊ., όταν η κατάσταση στον Πόντο άρχισε να γίνεται έκρυθμη και να εξαπολύονται από τους Νεότουρκους επιθέσεις κατά των μειονοτήτων του οθωμανικού κράτους, Αρμενίων, Ελλήνων και Εβραίων. Ο μεγάλος όγκος όμως των Ποντίων ήρθε και εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα τα πρώτα χρόνια της τρίτης δεκαετίας του 20ου αϊ. Από τα 1.221.849 άτομα που υπολογίζονται οι Μικρασιάτες πρόσφυγες, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην Ελλάδα με την ανταλλαγή των πληθυσμών,8 ένας αριθμός (που οι εκτιμήσεις τον ανεβάζουν σε 300-400 χιλιάδες άτομα) ήταν ποντιακής καταγωγής. Οι άνθρωποι αυτοί εγκαταστάθηκαν κυρίως στη Μακεδονία και τη Θράκη• ένας αριθμός αστών κυρίως Ποντίων εγκαταστάθηκε στις γύρω από την Αθήνα και Πειραιά περιοχές. Από τη δεκαετία του 1920 έως σήμερα έχει έρθει στην Ελλάδα ένας καθόλου ευκαταφρόνητος αριθμός Ποντίων, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν και εγκαθίστανται είτε στις μεγάλες πόλεις (Αθήνα, θεσσαλονίκη, Πειραιάς) είτε στα χωριά, όπου κατοικούν άτομα ποντιακής καταγωγής, είτε, τα τελευταία χρόνια, σε ειδικά επιλεγμένες από το ελληνικό κράτος περιοχές (Φαρκαδών, Σάπ-πες, Παλαγία κ.ά.). Τα πρώτα χρόνια της εγκατάστασης τους, όπως είναι φυσικό, οι ποντιακής καταγωγής ομιλητές της ποντιακής διαλέκτου9 επικοινωνούσαν αποκλειστικά στη διαλεκτό τους. Με την πάροδο όμως του
8. Ο αριθμός αυτός αναφέρεται από το Λαυρεντίδη Ίσ., Πρόσφυγες εξ ανταλλαγής και ανταλλάξιμος περιονσία, Ποντιακή Στοά, τόμ. 2ος (1972-1974) σσ. 77-81……
.
.

Ολόκληρο το κείμενο ΕΔΩ
.
.
.

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

Αρέσει σε %d bloggers: